Ile urlopu przysługuje pracownikowi?
Pracownik zatrudniony na pełny etat ma prawo do 20 dni urlopu wypoczynkowego, jeśli jego staż urlopowy jest krótszy niż 10 lat, albo do 26 dni, gdy wynosi co najmniej 10 lat. Do stażu wlicza się okresy zatrudnienia oraz ukończonej nauki.
Ile dni urlopu przysługuje pracownikowi?
Podstawowy wymiar urlopu wypoczynkowego określa Kodeks pracy. Dotyczy on pracownika zatrudnionego na pełny etat:
- 20 dni urlopu – gdy staż urlopowy jest krótszy niż 10 lat
- 26 dni urlopu – gdy staż urlopowy wynosi co najmniej 10 lat
Staż urlopowy nie oznacza wyłącznie czasu przepracowanego na umowie o pracę. Uwzględnia się także niektóre okresy nauki oraz inne okresy wskazane w przepisach. Wymiar urlopu może zmienić się w ciągu roku, na przykład po osiągnięciu 10-letniego stażu. Jeżeli pracownik wykorzystał już urlop w niższym wymiarze, może otrzymać urlop uzupełniający.
Co wlicza się do stażu urlopowego?
Do stażu, od którego zależy wymiar urlopu, wlicza się poprzednie okresy zatrudnienia, niezależnie od przerw między umowami oraz sposobu zakończenia stosunku pracy. Znaczenie może mieć także ukończona szkoła lub uczelnia.
Okresy zatrudnienia uwzględnia się bez względu na to, czy pracownik zmieniał pracodawcę. Nie sumuje się natomiast wszystkich możliwych okresów nauki. Wybiera się ten, który daje pracownikowi korzystniejszy wynik.
Do stażu urlopowego mogą zostać zaliczone między innymi:
- okresy poprzedniego zatrudnienia, także gdy występowały między nimi przerwy
- udokumentowane okresy pracy za granicą u zagranicznego pracodawcy
- okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych
- okres odbywania służby wojskowej
- urlop wychowawczy
- okres prowadzenia indywidualnego gospodarstwa rolnego lub pracy w takim gospodarstwie na zasadach określonych w przepisach
Do stażu urlopowego co do zasady nie zalicza się okresu wykonywania pracy na podstawie umowy cywilnoprawnej, prowadzenia działalności gospodarczej ani urlopu bezpłatnego. Wyjątki mogą wynikać z przepisów szczególnych.
Ukończenie poszczególnych szkół daje następujący staż przyjmowany do obliczeń:
| Ukończona szkoła lub uczelnia | Okres wliczany do stażu | Warunek lub ograniczenie |
|---|---|---|
| Zasadnicza lub równorzędna szkoła zawodowa | Czas nauki wynikający z programu | Maksymalnie 3 lata |
| Średnia szkoła zawodowa | Czas nauki wynikający z programu | Maksymalnie 5 lat |
| Średnia szkoła ogólnokształcąca | 4 lata | Po ukończeniu szkoły |
| Szkoła policealna | 6 lat | Po ukończeniu szkoły |
| Szkoła wyższa | 8 lat | Po ukończeniu studiów |
Okresy nauki się nie sumują. Osoba, która ukończyła liceum i studia, nie otrzymuje łącznie 12 lat stażu. Do obliczeń przyjmuje się korzystniejsze 8 lat za ukończenie szkoły wyższej. Jeżeli nauka była równocześnie z zatrudnieniem, uwzględnia się okres korzystniejszy dla pracownika, a nie oba okresy łącznie.
Jak obliczyć urlop przy niepełnym etacie?
Przy niepełnym etacie podstawowy wymiar urlopu oblicza się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy. Za podstawę przyjmuje się 20 albo 26 dni, zależnie od stażu urlopowego. Niepełny dzień urlopu zaokrągla się w górę do pełnego dnia.
Przykładowe roczne wymiary urlopu przedstawiają się następująco:
| Wymiar etatu | Staż krótszy niż 10 lat | Staż co najmniej 10 lat |
|---|---|---|
| 1/2 etatu | 10 dni, czyli 80 godzin | 13 dni, czyli 104 godziny |
| 1/3 etatu | 7 dni, czyli 56 godzin | 9 dni, czyli 72 godziny |
| 1/4 etatu | 5 dni, czyli 40 godzin | 7 dni, czyli 56 godzin |
| 2/3 etatu | 14 dni, czyli 112 godzin | 18 dni, czyli 144 godziny |
| 3/4 etatu | 15 dni, czyli 120 godzin | 20 dni, czyli 160 godzin |
| 7/8 etatu | 18 dni, czyli 144 godziny | 23 dni, czyli 184 godziny |
Liczba godzin wynika z pomnożenia liczby dni urlopu przez dobowy wymiar czasu pracy właściwy dla danego pracownika. Jeżeli wymiar etatu zmieni się w trakcie roku, urlop oblicza się oddzielnie za okresy zatrudnienia na poszczególnych etatach.
Co dzieje się z urlopem przy zmianie pracodawcy?
W roku, w którym pracownik zmienia pracę, urlop rozlicza się proporcjonalnie do okresu zatrudnienia u poszczególnych pracodawców. Nie oznacza to jednak, że pracownik otrzymuje pełny roczny wymiar u każdej firmy. Nowy pracodawca musi uwzględnić urlop wykorzystany wcześniej w tym samym roku.
Przy zmianie zatrudnienia obowiązują następujące zasady:
- dotychczasowy pracodawca nalicza urlop proporcjonalnie do okresu przepracowanego do dnia zakończenia umowy
- nowy pracodawca nalicza urlop proporcjonalnie do okresu pozostałego do końca roku albo do końca krótszej umowy
- urlop wykorzystany u poprzedniego pracodawcy pomniejsza pulę dostępną u kolejnego
- niepełny miesiąc zatrudnienia przy obliczaniu urlopu proporcjonalnego zaokrągla się w górę do pełnego miesiąca
Przykładowo, przy prawie do 26 dni urlopu i pracy u jednego pracodawcy przez 7 miesięcy obliczenie wynosi 26 × 7/12, czyli 15,17 dnia. Po zaokrągleniu pracownikowi przysługuje 16 dni. Pozostałą część rocznego wymiaru rozlicza kolejny pracodawca, z uwzględnieniem urlopu już wykorzystanego.
Jeżeli pracownik wykorzystał u pierwszego pracodawcy więcej urlopu, niż wynikało z okresu zatrudnienia, nowy pracodawca odpowiednio obniża przysługujący wymiar. Dlatego przy zmianie pracy trzeba przekazać informację o liczbie dni urlopu wykorzystanych w danym roku.
Jak wygląda urlop przy pierwszej pracy?
Osoba podejmująca pierwszą pracę w życiu nabywa prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy. Za każdy miesiąc otrzymuje 1/12 wymiaru urlopu przysługującego po przepracowaniu roku. Ta zasada obowiązuje tylko w roku kalendarzowym, w którym pracownik po raz pierwszy podjął zatrudnienie.
Przy ustalaniu pierwszego urlopu można postępować według następujących kroków:
- Ustal, czy dana umowa o pracę jest pierwszym zatrudnieniem w życiu.
- Oblicz roczny wymiar urlopu na podstawie stażu urlopowego i wymiaru etatu.
- Podziel roczny wymiar przez 12.
- Pomnóż wynik przez liczbę zakończonych miesięcy pracy.
W pierwszej pracy przepisy nie nakazują zaokrąglania niepełnego dnia urlopu w górę. Pracodawca może jednak zastosować korzystniejsze zaokrąglenie, pod warunkiem że całoroczny wymiar urlopu nie przekroczy liczby dni wynikającej z przepisów.
Ważne: zaokrąglanie niepełnych dni do pełnego dnia obowiązuje przy urlopie proporcjonalnym, między innymi przy zmianie pracodawcy lub niepełnym etacie. Nie należy automatycznie stosować tej zasady do pierwszego urlopu w życiu, ponieważ w tym przypadku prawo powstaje stopniowo po każdym miesiącu pracy.
Urlop wypoczynkowy jest odrębnym uprawnieniem od urlopu opiekuńczego, zwolnienia z powodu siły wyższej czy innych zwolnień od pracy. Ich wymiaru nie dolicza się do 20 albo 26 dni urlopu wypoczynkowego.
Najpierw ustal staż urlopowy, a następnie sprawdź wymiar etatu i okres zatrudnienia w danym roku. W typowej sytuacji wynik to 20 albo 26 dni na pełnym etacie, natomiast zmiana pracodawcy, etatu lub pierwsza praca wymagają proporcjonalnego obliczenia.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej. W przypadku sporu lub nietypowej sytuacji kadrowej zastosowanie mogą mieć dodatkowe przepisy Kodeksu pracy.
