Czy na umowie zlecenie przysługuje urlop?
Nie. Na umowie zlecenie nie przysługuje ustawowy urlop wypoczynkowy. Zlecenie jest umową cywilnoprawną regulowaną przez Kodeks cywilny, a nie Kodeks pracy. Strony mogą jednak uzgodnić płatną przerwę w wykonywaniu usług. Nie jest ona prawem pracowniczym, lecz wynika wyłącznie z treści umowy.
Urlop na etacie a przerwa na zleceniu
Urlop wypoczynkowy jest uprawnieniem osoby pozostającej w stosunku pracy. Przy umowie o pracę jego zasady wynikają z Kodeksu pracy, natomiast umowa zlecenie podlega przepisom Kodeksu cywilnego, w szczególności regulacjom dotyczącym zlecenia. Różnicę między tymi rozwiązaniami pokazuje tabela:
| Cecha | Umowa o pracę | Umowa zlecenie |
|---|---|---|
| Podstawa prawna | Kodeks pracy | Kodeks cywilny |
| Nazewnictwo | Urlop wypoczynkowy | Przerwa w wykonywaniu zlecenia lub okres niewykonywania usług |
| Prawo do wolnego | Wynika z ustawy | Zależy od uzgodnień stron |
| Wynagrodzenie za wolne | Gwarantowane na zasadach określonych w Kodeksie pracy | Możliwe tylko wtedy, gdy przewiduje je umowa |
| Ryzyko prawne | Brak ryzyka wynikającego z samego korzystania z urlopu | Niewłaściwe zapisy mogą być jednym z elementów wskazujących na stosunek pracy |
Jak ustalić płatną przerwę w umowie zlecenie?
Strony mogą skorzystać z zasady swobody umów określonej w art. 353¹ Kodeksu cywilnego. Oznacza to, że zleceniodawca i zleceniobiorca mogą uzgodnić czasową przerwę w realizacji zlecenia, także z zachowaniem wynagrodzenia. Nie powstaje przez to ustawowe prawo do urlopu. Płatna przerwa jest świadczeniem umownym, które trzeba wcześniej wyraźnie opisać.
W umowie lub aneksie lepiej nie używać określeń „urlop wypoczynkowy”, „urlop na żądanie”, „zwolnienie od pracy” ani „ekwiwalent za niewykorzystany urlop”. Takie słownictwo należy do prawa pracy i może zwiększać ryzyko zakwestionowania cywilnoprawnego charakteru współpracy. Państwowa Inspekcja Pracy ocenia przede wszystkim rzeczywisty sposób wykonywania zadań, ale treść dokumentów także może mieć znaczenie.
Bezpieczniejsze określenia to „płatna przerwa w wykonywaniu zlecenia” oraz „okres niewykonywania usług z zachowaniem prawa do wynagrodzenia”. Klauzula powinna jasno określać:
- Wymiar przerwy – liczbę dni lub godzin dostępnych w określonym okresie.
- Zasady wynagradzania – stałą kwotę, średnią z wcześniejszych okresów albo inny uzgodniony mechanizm.
- Sposób zgłoszenia – na przykład wiadomość e-mail i termin na poinformowanie zleceniodawcy.
- Zasady wykorzystania – między innymi to, czy niewykorzystana pula przechodzi na kolejny okres.
- Charakter przerwy – wyraźne wskazanie, że nie jest to urlop w rozumieniu Kodeksu pracy.
Przykładowy zapis może wyglądać następująco:
Przykładowa klauzula
„Zleceniobiorcy przysługuje płatna przerwa w wykonywaniu zlecenia w wymiarze do …… dni w okresie obowiązywania umowy. Termin przerwy jest ustalany przez strony z uwzględnieniem organizacji realizacji zlecenia. Za okres przerwy zleceniobiorcy przysługuje wynagrodzenie w wysokości …… zł za każdy dzień przerwy / ustalone według średniej liczby godzin i stawki określonych w umowie. Zleceniobiorca informuje zleceniodawcę o planowanej przerwie z co najmniej ……-dniowym wyprzedzeniem w formie dokumentowej, w szczególności pocztą elektroniczną. Płatna przerwa nie stanowi urlopu wypoczynkowego w rozumieniu Kodeksu pracy i nie powoduje powstania uprawnień pracowniczych.”
Przy stawce godzinowej samo odnotowanie zera przepracowanych godzin nie tworzy prawa do zapłaty. Wynagrodzenie za przerwę trzeba przewidzieć jako odrębne świadczenie umowne i określić sposób jego obliczenia. W 2026 roku minimalna stawka godzinowa dla objętych nią umów zlecenia wynosi 31,40 zł brutto za faktycznie wykonaną godzinę. Nie zastępuje ona ustaleń dotyczących płatnej przerwy.
Przed podpisaniem zapisu warto sprawdzić kilka kwestii, które najczęściej powodują spory:
- Czy przerwa jest płatna, czy bezpłatna.
- Czy wynagrodzenie ma formę ryczałtu, czy zależy od wcześniejszej liczby godzin.
- Czy przerwa wymaga wcześniejszego uzgodnienia i z jakim wyprzedzeniem.
- Czy choroba w czasie przerwy pozwala ją przesunąć.
- Czy niewykorzystana część przerwy wygasa wraz z końcem umowy.
Samo przyznanie płatnej przerwy nie przesądza o istnieniu stosunku pracy. Ryzyko powstaje wtedy, gdy całokształt współpracy odpowiada warunkom z art. 22 Kodeksu pracy, czyli obejmuje między innymi osobiste wykonywanie pracy określonego rodzaju, pod kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę. Jeżeli występują takie wątpliwości, treść umowy warto skonsultować z prawnikiem.
Jak wynegocjować wolne na zleceniu?
Najbezpieczniej ustalić zasady przed rozpoczęciem współpracy albo podpisać aneks przed planowaną przerwą. Kolejność działań może być prosta:
- Sprawdź, czy obecna umowa przewiduje przerwę w wykonywaniu usług.
- Ustal ze zleceniodawcą liczbę dni lub godzin oraz to, czy przerwa będzie płatna.
- Wybierz neutralne określenie, na przykład „płatna przerwa w wykonywaniu zlecenia”.
- Ustal sposób obliczenia wynagrodzenia i termin zgłoszenia przerwy.
- Wprowadź uzgodnienia do umowy albo podpisz aneks przed rozpoczęciem wolnego.
Czy przepisy z 2026 roku dają zleceniobiorcom urlop?
Nie. Zmiany dotyczące wliczania niektórych okresów zlecenia do stażu pracy nie tworzą prawa do urlopu podczas wykonywania zlecenia. Mają znaczenie przede wszystkim wtedy, gdy dana osoba później podejmuje pracę na etacie.
Po spełnieniu warunków ustawowych i udokumentowaniu okresu zlecenia może on wpłynąć na staż, od którego zależy wymiar urlopu pracowniczego. Zasada ta działa dopiero przy stosunku pracy. Nie oznacza, że zleceniobiorca otrzymuje obecnie 20 albo 26 dni wolnego na podstawie trwającej umowy zlecenia.
Najczęstsze pytania o wolne na zleceniu
Czy choroba przerywa płatną przerwę? Zależy to od umowy. W przeciwieństwie do urlopu pracowniczego nie ma tu jednej ustawowej reguły. Jeżeli strony nie przewidziały przesunięcia przerwy, sama choroba nie musi powodować zwrotu niewykorzystanych dni.
Czy wynagrodzenie za płatną przerwę podlega składkom ZUS? Co do zasady wynagrodzenie wypłacane na podstawie umowy zlecenia jest przychodem z tego tytułu i podlega oskładkowaniu oraz opodatkowaniu zgodnie z sytuacją ubezpieczeniową zleceniobiorcy. Sposób rozliczenia powinien potwierdzić księgowy lub specjalista ds. kadr.
Czy zleceniobiorcy przysługuje urlop macierzyński? Nie w rozumieniu Kodeksu pracy. Może jednak uzyskać zasiłek macierzyński, jeżeli podlega dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu i spełnia warunki ubezpieczeniowe. W praktyce znaczenie ma między innymi pozostawanie w ubezpieczeniu w dniu porodu lub przysposobienia dziecka.
Czy można wziąć bezpłatne wolne? Tak, ale nie jako urlop bezpłatny z Kodeksu pracy. Strony mogą po prostu uzgodnić okres, w którym zleceniobiorca nie wykonuje usług i nie otrzymuje wynagrodzenia.
Na umowie zlecenie nie ma ustawowego urlopu wypoczynkowego. Można jednak uzgodnić płatną przerwę, pod warunkiem że jej wymiar, wynagrodzenie i zasady korzystania zostaną jasno zapisane, a sama współpraca nie będzie faktycznie zastępowała etatu.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej. W razie wątpliwości dotyczących treści umowy lub ryzyka uznania jej za stosunek pracy warto skonsultować się z prawnikiem.
